Afbeelding: Google Gemini AI
Twintig jaar geleden, op 1 april 2006, richtten twee Zweden, Daniel Ek en Martin Lorentzon, een bedrijfje op dat de muziekindustrie zou redden van de piraterij. Spotify ging pas in 2008 echt live, maar wie nu terugkijkt ziet een dienst die is uitgegroeid tot de onbetwiste marktleider — met alle discussies die daarbij horen.
Wat laat het Loud & Clear-rapport zien?
Spotify publiceerde dit jaar zijn jaarlijkse Loud & Clear-rapport, en de cijfers zijn niet mals. Over 2025 keerde het bedrijf een recordbedrag van $11 miljard uit aan de muziekindustrie. Sinds de lancering is dat inmiddels bijna $70 miljard. Ter vergelijking: in 2015 verdiende precies één artiest meer dan $10 miljoen per jaar op het platform. Nu zijn dat er 80. Zo’n 1.500 artiesten haalden vorig jaar de miljoen dollar, en bijna 13.800 artiesten kwamen boven de $100.000 uit — een stijging van 1.400 ten opzichte van het jaar ervoor.
Opvallend: onafhankelijke artiesten en labels pakten de helft van alle royalty’s. Spotify presenteert dit uiteraard als bewijs dat het systeem werkt. Maar is dat wel zo, of verdoezelen de topcijfers een scheve verdeling onderin de piramide?
Pro-rata vs. user-centric: waar gaat het eigenlijk over?
Dit is hét onderwerp waar de muziekindustrie al jaren over ruziet, en het wordt door de nieuwe cijfers weer actueel. Spotify werkt, net als Apple Music, Amazon Music, YouTube Music, Qobuz en Tidal, met een pro-rata-model: alle abonnementsgeld gaat in één grote pot, en jouw aandeel als artiest hangt af van jouw percentage van het totale aantal streams op het hele platform. Luister jij de hele maand naar een lokale singer-songwriter, dan vloeit een deel van jouw abonnementsgeld toch gewoon naar Taylor Swift — puur omdat zij door andere gebruikers veel meer gestreamd wordt.
Het alternatief heet User Centric: jouw abonnementsgeld gaat alleen naar de artiesten die jíj daadwerkelijk beluistert. Deezer stapte hier eind 2023 grotendeels op over met zijn Artist Centric Payment System, en SoundCloud gebruikt al langer Fan-Powered Royalties. Het idee: kleine artiesten met een trouwe, actieve fanbase profiteren, in plaats van dat hun inkomsten wegvloeien naar de paar honderd wereldsterren die toch al alles domineren.
Klinkt eerlijker, toch? Nou, niet per se. Onderzoek laat zien dat user-centric ook geen wondermiddel is: genres als hip-hop en rap, waar fans doorgaans veel meer streamen dan gemiddeld, zouden er juist op achteruitgaan. Je ruilt de ene scheve verdeling in voor de andere.
Het enige 100% eerlijke systeem is volgens mij Pay-Per-Stream, je betaalt dan als gebruiker een vast bedrag per song die je luistert. Helaas krijgt dit systeem de handen niet op elkaar. Gebruikers moeten de luxe van onbeperkt streamen opgeven en de grote labels hun bevoorrechte positie in het huidige pro-rata systeem.
Een gedetailleerde uitleg van de verschillende beloningssystemen heb ik op deze pagina beschreven.
Twintig jaar Spotify heeft de muziekindustrie onmiskenbaar gered van de ondergang die illegale downloadsites dreigden te veroorzaken. Maar “gered” betekent niet automatisch “eerlijk verdeeld”. Hoe mooi Spotify het ook probeert te verkopen, het pro-rata systeem is een gedrocht. En al helemaal als Spotify daar nog een extra drempel van minimaal 1000 streams per maand aan toevoegt. Hoe komen we daar ooit vanaf? Moeten muzikanten zich ook maar op de snelweg vastplakken of met de tourbussen naar het Binnenhof?
Het klonk 20 jaar geleden zo mooi. In plaats van niets zouden artiesten nu voor elke luisterbeurt betaald krijgen. Hoe anders en oneerlijk is het uitgepakt. Zijn we er toch weer ingetuind.